مدیریت شهری و جایگاه آن در توسعه میراث فرهنگی و گردشگری

عصر کنونی را اگر عصر گردشگری و صنایع وابسته نامگذاری کنیم ، چندان گزافه نگفته ایم. چرا که صنعت توریسم به عنوان سومین صنعت حال حاضر دنیا پس از نفت و خودرو،  به مرور می رود تا در سال هایی نه چندان دور به عنوان امپراتور صنعت در صدر صنایع جهان قرار گیرد. برنامه ریزان ایران نیز برای دور نماندن از گردش مالی1000 میلیارد دلاری این صنعت، چشم انداز 20 ساله گردشگری برای جذب یک و نیم درصد از گردشگران جهانی و دستیابی به 25 میلیارد دلار را به عنوان مبنا هدفگ‌ذاری کرده اند.

با این نگاه و در سایه بروز و ظهور شرایط رقابتی گردشگری در سبد جهانی تبلیغات و بازارهای موجود، پارادایم جدید «عصر جدید توریسم» شرایطى را به وجود آورده که براساس آن محصولات جهانگردى باید در بازارهایى با رقابت بسیار فشرده عرضه شوند و تقاضاهاى پیچیده و متنوع را با قیمت هاى مناسب و استاندارد پاسخ گویند. در حقیقت مى توان گفت که خواسته یا ناخواسته بازارى با رقابت کامل در این صنعت شکل گرفته که دولت ها و سازمان هایى مى توانند در این میدان به حیات خود ادامه دهند که اولاً قابلیت ها و ظرفیت هاى افزایش یابنده داشته باشند و ثانیاً بتوانند با درک عمیق مفاهیم کیفیت و رقابت با اتخاذ مناسب ترین سیاست ها راه رشد و ترقى را هموار سازند.

تاملی بر بازارهای موجود و سیاستگذاری های انجام شده در کشورهای توریست‌پذیر به ویژه آن‌ها که در صدر سازمان جهانی جهانگردی ایستاده اند، نشان می دهد که برنامه ریزان یاد شده به خوبی از شرایط رقابتی موجود در این بازار باخبر بوده و سیاست های میانی و کلان خود را با این نگاه عینیت بخشیده اند.

سازمان ملل متحد  نیز 8 هدف را به‌عنوان اهداف توسعه هزاره سوم  در نظر گرفته که به نظر می‌رسد این اهداف با اهداف توسعه پایدار در گردشگری ارتباط دارند.(MDGs) نام اختصاری اهداف توسعه هزاره سازمان ملل است که در سپتامبر سال 2000 معرفی شد و همه 191 کشور عضو تعهد کردند که تا سال 2015 به این اهداف برسند.کارشناسان معتقدند حداقل 3 هدف تعیین شده توسط سازمان ملل یعنی حذف کامل فقر و گرسنگی شدید، تضمین پایداری محیطی و ایجاد مشارکت جهانی برای توسعه مستقیما از سوی صنعت گردشگری  حمایت می شوند . در حوزه پایداری محیطی نیز نقش توریسم شهری و ارتباط آن با دو هدف یاد شده، کاملا مستقیم و بدون واسطه ارزیابی می‌شود.

صاحبنظران گردشگری در دنیا، چهار فضای کلی مبتنی بر فضاهای روستایی، کوهستانی، ساحلی و شهری  را برای  این صنعت تبیین کرده‌ا‌ند و به نظر می رسد که سرآمد انواع این گردشگری‌ها و پر مشتری ترین آنها گردشگری شهری باشد. به عبارت بهتر مسافرت‌های شهری پله اول توسعه گردشگری بوده و ایجاد و توسعه فضاهای شهری مناسب، بازسازی فضاهای ظاهراً متروک  به قصد زنده کردن جنبه های کهن جامعه از جمله آثار توسعه گردشگری شهری است. بدین منظور اکنون بسیاری از شهرها  با پی بردن به آثار پایدار توسعه گردشگری، درصددند تا از ویژگی‌ها و امکانات خاص شهر خود سود برده و از مزایای جلب توریست شهری بهره گیرند.

از این منظر، تاثیر گردشگری بر کالبد فضاهای شهری در دو تقسیم بندی کلی 1- گردشگری و ایجاد و توسعه فضاهای شهری مدرن و جذاب و  2- گردشگری و احیای مجدد هویت بومی قابل مطالعه و بررسی است.  این فضاها چهار ویژگی قابل قبول و متداول شهرها که شامل تراکم زیاد فیزیکی ساختار ، مردم و نقش‌ها و گوناگونی فرهنگی ـ اجتماعی ، چند نقش گرایی اقتصادی و مرکزیت عینی در شبکه داخل شهری و منطقه ای بوده، را در بر گرفته و در یک نظام هماهنگ، سیمای روشنی مبنی بر توسعه پایدار شهری با محوریت میراث فرهنگی و گردشگری را نمایان می‌سازد.  طوری که آثار این رخدادها در کنشگری دوسویه گردشگرـ میزبان نماد می یابد.

یکی از محورهای توسعه  شهری پایدار ایجاد پیوند و تعامل میان ارزشهای تاریخی و فرهنگی با توسعه ی کالبدی- فضایی است که در ایران هنوز جایگاه شایسته  خود را پیدا نکرده است. تحقق این هدف مهم نیز به عواملی چون مفهوم سازی و تدوین یک نگرش راهبردی درزمینه  میراث فرهنگی، نهاد سازی در زمینه ی ایجاد تشکیلات و قوانین مناسب با نیازهای جدید و -ترویج و آموزش همگانی و تقویت مشارکت عمومی و تشکلهای مردمی نیاز دارد. شاید بتوان گفت که گردشگری به خصوص گردشگری شهری به گونه ای تمام فعالیت های فراغتی دیگر را باخود همراه دارد و بدین سبب برنامه ریزی و مدیریت گردشگری از امور حساس و پیچیده و چند وجهی است که توجه ویژه مدیران شهری را می طلبد . پرسش اصلی اینجاست که  چه شاخص‌هایی سبب می شود شهر واجد خصوصیات لازم برای پذیرش گردشگر شود؟ همان گونه که بیان شد گردشگری شهری بخشی از گذران فراغت شهروندان است که موجب ارضای نیازهای فراغتی مستمر آنان در فضاهای باز درون شهر و محیط پیرامون شهر می شود . گردشگری شهری بخش جدایی ناپذیر از خدمات شهری مورد نیاز شهروندان دائم و غیر دائم شهری را تشکیل می دهد و براین اساس، درحیطه  وظایف برنامه ریزی و مدیریت شهری واقع می شود. از سوی دیگر گردشگری شهری با ارزش های محیط طبیعی و میراث فرهنگی و تاریخی هر شهر دارای ارتباط تنگاتنگی است که از این منظر توجه به استقلال به این امر در طرح های توسعه و عمران شهری ضروری می نماید. باید توجه کرد که گردشگری شهری و کیفیت و کمیت آن یکی از شاخص‌های مهم توسعه و عمران شهری به شمار می آید، اما در کل برای تحقق گردشگری شهری در شهرها باید گردشگاه و مجموعه های گردشگاهی درون شهری و برون شهری و حومه ای به تناسب به وجود آیند و تسهیلات و تجهیزات گردشگری نیز در یک شهربه تناسب طیف گردشگران فراهم شوند .امروزه گسترش فضاهای باز جمعی و ایجاد مراکز فراغتی به ویژه فضاهای گردشگری به یکی از اهداف بر نامه ریزی فراغت تبدیل شده است که علاوه بر تامین اهداف اقتصادی و زیست محیطی، نقش موثری در تعادل بخشی به گذران فراغت و تامین سلامت جسمی و روانی جوامع دارد . گردشگری درمیان فعالیتهای فراغتی از بیشترین تنوع و تحرک، از یک سو، و وسیع ترین پهنه مکانی و فضایی از سوی دیگر برخوردار است. شاید بتوان گفت که گردشگری به خصوص گردشگری شهری به گونه ای تمام فعالیت های فراغتی دیگر را باخود همراه دارد و بدین سبب برنامه ریزی و مدیریت گردشگری از امور حساس و پیچیده و چند وجهی است که توجه ویژه مدیران شهری را می طلبد .

با توجه به آنچه که در بالا به آن اشاره رفت،  پرسش مهم  و اساسی این است که چگونه می توان  آثار تاریخی و میراث فرهنگی را در متن برنامه های توسعه و عمران شهری و منطقه ای به کار گرفت؟ به نحوی که به جای ایفای نقش میراث بتوانند به عنوان منبعی توسعه آور، زنده و هویت بخش با زندگی واقعی و جاری  مردم عجین شوند؟.

 چندی پیش برای نهادینه سازی توسعه توریسم شهری رییس شورای اسلامی شهر تهران اعلام کرد که  شورای شهر تهران  قصد دارد با اجرای لایحه ساماندهی بناهای فرهنگی و تاریخی پایتخت را به یکی از شهرهای نمونه گردشگری کشورهای اسلامی بدل ‌کند. مهندس مهدی چمران با اشاره به طرح‌های شورای اسلامی شهر تهران برای آماده سازی این شهر به عنوان شهر نمونه گردشگری کشورهای اسلامی گفته است: شورای اسلامی شهر تهران در حال تدارک برنامه‌های مفصلی درباره ارتقای سطح گردشگری در تهران است.  قصد ما این است که تهران را با توجه به قدمت 200 ساله‌ آن به عنوان یکی از شهرهای نمونه کشور از لحاظ گردشگری بخصوص در میان کشورهای اسلامی در آوریم. وی با اشاره به برنامه‌های مشترکی که با سازمان میراث فرهنگی و گردشگری  در خصوص آماده سازی تهران انجام می‌دهند، گفت: مهمترین کاری که در این زمینه انجام شده است، امضای  تفاهم نامه‌ای را با سازمان میراث فرهنگی و گردشگری  است تا بتوانیم شهر تهران را به صورت یکی از شهرهای خاص گردشگری کشورهای اسلامی در آوریم.  بر اساس این تفاهم نامه که در شورای اسلامی شهر تهران نیز، به صورت تصویب‌نامه تدوین شده، تهران از لحاظ فرهنگی و حفظ بناهای تاریخی و آماده سازی جاذبه‌های گردشگری احیا می‌شود. شناسایی محورهای گردشگری چون خیابان‌های قدیمی تهران و تبدیل آن‌ها به محورهای پیاده یکی از راهکارهای پیش‌بینی شده برای ارتقای گردشگری شهری در تهران، ساماندهی بناهای تاریخی در تهران به ویژه آن دسته از بناهایی که واجد ارزش‌های تاریخی و فرهنگی شاخص هستند به خانه‌های فرهنگی و محلی برای دیدار علاقه‌مندان و استفاده مطلوب در زمان فراغت شهروندان  از موارد اجرایی این طرح است.

به اعتقاد مهندس محمدحسن اکبرزاده ابراهیمی – کارشناس ارشد مهماری و شهرسازی - با توجه به سه پیامد اجتماعی و فرهنگی  اقتصادی و زیست محیطی در امر گردشگری می توان از راه گردشگری شهری  هویت قومی و بومی را معرفی و هنرهای سنتی و بومی و نیز ادبیات عمومی را تقویت کرد . ایجاد اشتغال و معرفی مشاغل جدید از دستاوردهای مهم پرداختن به امر گردشگری است، افزایش اشتغال سبب کاهش نابرابری های اجتماعی می شود و تعادل اقتصادی را فراهم می سازد . در حوزه  زیست محیطی نیز با افزایش گردشگری می توان بهسازی شرایط زیست محیطی  تقویت نهادهای مربوط به این حوزه جلب مشارکت های عمومی را که موجب حفظ اراضی کشاورزی و اراضی تحت حفاظت است را فراهم کرد.

عملکرد شهرداری تهران در مواجهه با میراث فرهنگی و گردشگری نیز به طور مطلق منبعث از نگاه های کارشناسی است. به عبارت دیگر حفظ میراث فرهنگی در کالبدهای شهری و حمایت از توسعه گردشگری شهری، دو جریانی است که در این سال ها در حوزه مدیریت شهری شاهد آن بوده‌ایم. پیاده راه سازی بازار تهران نمونه خوبی بر این ادعا به شمار می رود که تحقق این امر نگاه به توسعه و حفظ بازار را دگرگون کرده است. این در حالیست که در بیشتر شهرهای برخوردار از بافت های تاریخی اختلاف نظرهای زیادی میان مدیریت های سیاسی با مدیریت شهری به چشم می خورد. به نظر می رسد یکی از موانع جلوگیری از این عمل، نبود ادبیات مشترک بین میراث‌فرهنگی ، شهرداری و وزارت مسکن در مورد بافت‌های فرسوده و تاریخی است . لذا برای اتخاذ سیاست گذاری های واحد باید مدیریت گردشگری شهری و بافت‌های تاریخی به خصوص در شهرهایی مثل تهران باید به شهرداری‌ها سپرده شود تا احساس مسوولیت بیشتری در میان مدیران شهری برای صیانت از بناهای تاریخی و سرمایه‌گذاری در صنایع گردشگری به وجود آید. این چیزی است که در نمونه های بین المللی به خوبی امتحان خود را پس داده است.

 

 

 


/ 7 نظر / 12 بازدید
زارعی - نواهای ایرانی

با سلام مدت بسیار طولانی بود که به دوستان قدیمی سر نمی زدم، یعنی فرصتی نمی شد. موفق و پیروز باشید.

هرمز ممیزی

سلام [گل] تصور من بر این است که میراث فرهنگی و گردشگری ما به دلیل ضعف دیپلماسی آسیب فراوان دیده !

مریم جلیلوند

وقتی قلم هست نیازی به زور بازو نیست استاد[لبخند] مشتم واسه کسی خوبه که حرف حساب حالیش نشه [عصبانی] ارادتمند

مژده

دروغ نگفته باشم.. 2.3 خطی خواندم خسته شدم پس نظری نمی تونم بدم [نیشخند]

مريم

سلام خوبي ؟ وبلاگ بسيار خوبي داري اگه موافق باشي با هم تبادل لينک کنيم ؟ اگه موافقي منو با عنوان کسب درآمد از اينترنت لينک کن سپس منو تو نظرات با خبر کن تا منم سريع لينکت کنم !

کیان

سایت خوبی داری! در نظر سنجی زیر شرکت کنید: کدام شخصیت را بزرگترین شخصیت تاریخ ایران می دانید؟ rendane-mast.mihanblog.com

سارا

لطفا چند سایت مرتبط با گردشگری رو که فکر میکنید خوبن معرفی کنید. مرسی