ايران‌مهر

دلتنگي هاي ني رها شده از نيستان

 

كاخ موه سعدآباد، ديدنی‌ترين نقاط تهران

نمی‌دانم تاكنون چند بار به سعدآباد سر زده‌ايد؟ اما مطمئن هستم كه اگر به اين موزه پا نگذاشته باشيد به طور حتم بارها و بارها از دوستان و نزديكان و گردشگران اسم و جاذبه‌های اين كاخ موزه سبز را كه در يكی از نقاط خوش آب و هوای تهران واقع شده شنيده‌ايد.

برای آشنايی شما به اختصار چند موزه اين مجموعه را برايتان معرفی می‌كنم. هر چند كه بايد شخصا به سعدآباد برويد و در ضمن بازديد از آثار تاريخ از آب و هوای اين مجموعه هم استفاده كنيد.

موزه بهزاد
موزه بهزاد واقع در مجموعه سعدآباد دربرگيرنده آثار حسين بهزاد نگارگر معاصر ايراني است.
 استاد حسين بهزاد نگارگر معاصر در ارديبهشت 1273 هجري شمسي در محله “روبنده دوزان” نزديك بازار به دنيا آمد؛ پدرش فضل‌الله اصفهاني از هنرمندان نقاش و قلمدان ساز زمان خود بود. او از بچگي در كارگاره پدر تصاوير زيبايي روي قلمدان‌ها نقش مي‌كرد. در شش سالگي پدرش او را به مدرسه شريف مظفر برد، ولي به دليل تصويري كه از معلم مدرسه‌اش كشيده بود، به بهانه درس نخواندن از مدرسه اخراج شد. در هشت سالگي پدر او را براي فراگيري فنون هنر نقاشي به مجمع‌الصنايع برد و به دوست هنرمندش آقا ملاعلي قلمدان ساز سپرد.
بهزاد در سال 1310 به منظور آشنايي با هنر پيشرفته آن روز اروپا، به پاريس رفت، كسب تجارب تازه موجب شد روش جديدي را در صنعت مينياتورسازي بوجود آورد.
استاد در طول زندگي‌اش حدود 10 هزار اثر خلق كرد كه بسياري از اين آثار در مجموعه‌هاي خصوصي و موزه‌هاي مهم دنيا نگهداري مي‌شوند.

موزه خط و كتابت
موزه خط و كتابت ميرعماد در برگيرنده نفيس‌ترين آثار خطي ايران بوده و آثار با ارزشي از هنرمندان شهير خوشنويسي را به نمايش گذاشته است.
 بيش از هزار سال است كه سرانگشتان تواناي خوشنويسان ايراني بر سينه، پرنيان كاغذ و سيماب فيروزه‌اي كاشي و دل سخت سنگ به نقش‌آفريني پرداخته است. حاصل اين تلاش پيگير، امروز زينت‌بخش موزه‌ها، گنجينه‌ها، كتابخانه‌ها، بناها و مجموعه‌هاي خصوصي صاحبان ذوق جهان است.
يكي از اين مكان‌ها موزه خط و كتابت ميرعماد است كه آثار هنري با ارزشي از هنرمندان شهير عالم خوشنويسي را به نمايش گذاشته است.
ساختمان موزه ميرعماد يكي از بناهاي قديمي مجموعه فرهنگي- تاريخي سعدآباد است كه پس از انقلاب با حذف بخش‌هاي اضافي ساختمان و تغييراتي كه در آن بوجود آمد، به فضايي مناسب موزه تبديل شد و سرانجام به نام بزرگترين استاد خوشنويسي قرن 11 ه.ق. ميرعمادالحسني سيفي قزويني افتتاح شد.
بناي موزه ميرعماد ساختماني دو طبقه بوده و تلفيقي از معماري سنتي ايران و معماري اروپا و متعلق به اواخر قرن 13 ه.ق. است.
آثار خوشنويسي موزه منحصر به آثار ميرعماد نيست، بلكه خطوط قبل از اسلام، اسلامي، تفنني و كاربردي قرون 3و4 ه.ق. تا قرن 14 ه.ق. نيز در آن نگهداري مي‌شود.
گفتني است آثار استاد حسين بهزاد بر حسب موضوع در چهار سالن به نمايش گذاشته شده است.

موزه آبكار
موزه آبكار از مهمترين گنجينه‌هاي دربرگيرنده مينياتور ايران به شمار مي‌آيد، اين موزه در مجموعه سعدآباد قرار داشته كه با اندك تغييراتي در سال 1373 به موزه مينياتور آبكار تبديل شده است.
 در گنجينه آبكار ، نقاشي‌ها و آثار “كلارا آبكار” در سه تالار اصلي موزه به شرح ذيل در معرض ديد عموم قرار دارند:
تالار شماره يك
در اين تالار آخرين آثار استاد ارايه شده است كه شامل مينياتور، تذهيب و نقش گره‌اند. تابلوهاي تك چهره زنان كه به شيوه قلم گيري و پرداز خلق شده‌اند، بخشي از اين مجموعه را تشكيل مي‌دهند. در اين تابلوها تك چهره‌اي تغزلي زنان غالبا به رنگ‌هاي سفيد، سبز، زرد، قهوه‌اي و ارغواني بر زمينه سياه تصوير شده‌اند. تابلوي تك چهره دختر قاليباف يكي از اين اثار است كه مجموعه‌اي از عناصر هنر نقاشي سنتي ايران مانند مينياتور، تذهيب، نقش قالي و تشعير را دربرگرفته است.
در بخش ديگر اين تالار ميناتورهايي قرار دارند كه با هنر تذهيب تكميل شده‌اند. تذهيب اين اثار اغلب شرفه دار، دايره‌اي شكل، با دواير متعدد و متداخل و بيضي شكل است و زمينه آنها غالبا به رنگ‌هاي لاجوردي و فيروزه‌اي روشن است.
از قويترين اثار تذهيب آبكار، تابلوي مينياتور دو صورت به شمار مي‌آيند كه به شيوه مكتب اصفهان تصوير شده ولي هنرمند مجال آن را نيافت كه كار هر دو صورت را به پايان رساند. در نتيجه يك چهره كامل و چهره ديگر نيمه كاره مانده است. هر دو چهره از پرداز قوي برخوردارند.
در اين تالار بخشي نيز به تابلوهاي مينياتور شده قاجار اختصاص دارد. مجلس بزم و مجالس خانوادگي موضوع‌هاي اصلي اين مجموعه را تشكيل مي‌دهند.
آخرين بخش از آثار تالار شماره يك را آثار نقش گره تشكيل مي‌دهند.
تالار شماره دو
در اين تالار مجموعه‌اي از نقاشي‌هاي آبرنگ، مستندسازي اشياه موزه مردم شناسي و هنرهاي تزييني به نمايش گذاشته شده‌اند.
در اين مجموعه با استفاده از پارچه‌هاي ترمه پشمي آراسته به نقوش بته جقه، محرمات، گل‌هاي افشان، هندسي تزييني و اسليمي، طيفي از نقوش عمدتا ايلياتي به تصوير كشيده شده است.
بخشي ديگر از مجموعه مستندسازي را زيورآلات تشكيل مي‌دهند. نقوش اين مجموعه بيشتر اسطوره‌اي و رمزي هستند.
در ويترين بزرگ اين تالار نقاشي‌هاي زيرلاكي و روغني به نمايش گذاشته شده است. اشيا اين ويترين را جلدهاي آلبوم، جعبه‌هاي چوبي و نقاشي‌هاي روي چيني و سراميك تشكيل مي‌دهند.
هشت جلد آلبوم در اين مجموعه موجود است كه سطح بيروني و دروني آنها با نقاشي‌هايي از ليلي و مجنون، خسرو و شيرين و قصه‌هايي از ادبيات داستاني ايران تزيين شده است.
از ديگر آثار اين مجموعه جعبه‌هاي كوچك چوبي منقوش است كه به روش زير لاكي نقاشي شده‌اند. مينياتورهاي كلارا آبكار نيز در اين تالار به نمايش در آمده‌اند. اولين اثر رنگي او در ميان اين آثار ديده مي‌شود. اين اثر به تقليد از كار رضا عباسي تصوير شده است.
تالار شماره سه
اين تالار به بهترين نمونه‌هاي آثار كلارا آبكار، شامل چند نمونه مينياتور روي عاج، چند كپي از كار مينياتورريست‌هاي بنام ايران و نمونه‌اي از تذهيب اختصاص ارد.
مضامين اين مينياتورها از ادبيات غني ايران مانند ليلي و مجنون، خسرو و شيرين، شيخ صنعان و دختر ترسا و يوسيف و زليخا گرفته شده است.
نمونه‌هاي كپي كلارا آبكار از آثار هنرمندان صاحب نام گذشته، مانند: داستان پيرزن و سلطان سنجر، كپي از كار سلطان محمد، مينياتور انوشيروان و بزرگمهر، كپي از كار آقاميرك، مينياتوريست دوره صفوي و شكار بهرام گور، نام كلارا آبكار را در كنار اساتيد بزرگ مينياتور ايران ثبت كرده‌اند. مينياتورهاي روي عاج را مجالس خسرو و شيرين، يوسف و زليخا و نيز مجلس سنتي رفتن عروس به خانه داماد تشكيل مي‌دهد.
نمونه‌هايي از نقوش قالي و مجالس ملهم از ادبيات منظوم اين مرز و بوم از ديگر مينياتورهاي موجود در اين تالار است.

موزه مردم‌شناسي
موزه پژوهشي مردم شناسي سعدآباد شامل مجموعه‌هايي است كه اشيا آن طي سال‌ها از نقاط مختلف كشور جمع آوري شده و نمايانگر هنر و فرهنگ ايران است.
ساختمان موزه مردم شناسي در دوران پهلوي ايجاد شده و سبك معماري آن تلفيقي از معماري اروپايي و ايراني است.
بناي اين كاخ از سال 1314 ه.ش شروع و در سال 1318 ه.ش پايان يافته است.
از سال 1342 تا 1357 از ساختمان كاخ به عنوان مكاني براي نگهداري اشيا و ظروف قيمتي استفاده مي‌شد و سرانجام به موزه اختصاصي خاندان پهلوي تبديل شد.
پس از پيروزي انقلاب اسلامي، مكان فوق جهت برپايي موزه پژوهشي و مردم شناسي در نظر گرفته شد و در اسفند ماه 1373 موزه با كاربري جديد افتتاح شد.
مجموعه‌هاي ارايه شده در اين موزه مجموعه‌هاي ثابت و نمايشگاه‌هاي موقت هستند كه اشيا آن طي سال‌ها از نقاط مختلف كشور گردآوري شده و نمايانگر بخشي از آداب، فرهنگ و هنر اين مرز و بوم است.
موزه هنر
موزه هنر ملل سعدآباد در برگيرنده آثاري از تمدن‌هاي پيش از اسلام، دوران اسلامي، هنر آفريقاي سياه، هند، خاور دور و آثار هنر معاصر ايران و جهان است.
 مجموعه آثار اين موزه از سراسر جهان خريداري و يا اهدا شده است، ساختمان اين موزه نيز در گذشته موزه هنري بوده و از قسمت‌هاي زير تشكيل شده است:
موزه هنر ملل
موزه هنر ملل كه بخشي از مجموعه فرهنگي كاخ موزه ملت است، در گذشته موزه هنري بوده كه مورد استفاده خانواده پهلوي و اطرافيانش قرار مي‌گرفت.
مجموعه آثار اين موزه از سراسر جهان خريداري شده و يا اهدايي است.
اين آثار شامل: تمدن‌هاي پيش از اسلام، دوره اسلامي، هنر آفريقاي سياه، هند، خاور دور، ماياها و آثار هنر معاصر ايران و جهان است.
هنر باستاني
در بخش هنر باستاني ايران سفالينه‌هاي گلي منقوش، از هزاره چهارم تا هزاره اول ق.م. از اسماعيل آباد قزوين و تپه‌هاي دشت مركزي ايران - كه نقوش آن‌ها ملهم از حيوانات مورد ستايش و جريان آب است - قرار داد.
تمدن ماياها
پيش از كشف آمريكا، در سال 1492 ميلادي دو كانون هنر و تمدن در آمريكا وجود داشته است، تمدن ماياها و اينكاها.
آثاري از تمدن ماياها در موزه هنر ملل وجود دارند كه پيدايش آن‌ها به اوايل سده اول پيش از ميلاد نسبت داده شده است.
هنر آفريقا
بخش هنر آفريقا كه روند هنرهاي تمدن‌هاي مختلف اين قاره را نشان مي‌دهد، هنري است جادويي، سنتي، مذهبي، جمعي و كاربردي كه در آن از چوب، سنگ، عاج، سفال و فلز استفاده شده است.
هنرهاي معاصر ايران
در اين بخش آثاري از نقاشان صاحب نام معاصر ايران مانند: سهراب سپهري، فرامرز پيلارام، حسين زنده رودي، اردشير محصص، بهجت صدر، محمد احصايي و پيكره‌هايي ساخته پرويز تناولي، ژازه طباطبايي، مهري معتمد و اسماعيل توكلي (مش اسماعيل) قرار دارند.
هنرهاي معاصر جهان
در اين بخش نيز آثار ارزشمندي از هنرمندان قرن بيستم ميلادي مانند: هربرت باير، يان سوبيسكي، فرناند لژه، مارك شاگال و مك آووي مشاهده مي‌شوند.

موزه سبز
كاخ “شهوند“ كه امروزه كاخ موزه سبز ناميده مي‌شود، يكي از زيباترين كاخ‌هاي موجود در كشور است كه معمار آن “ميرزا جعفر معمار باشي“ بوده و اين كاخ را در نقطه‌اي مرتفع در شمالغربي مجموعه كاخ‌هاي سعدآباد بنا كرده است.
 در نماي خارجي اين كاخ از سنگ‌هاي سبز معدني كمياب خمسه زنجان استفاده شده و وجه تسميه كاخ نيز به همين سبب است. ديوارهاي بيرون كاخ با سنگ‌هاي زيباي كنده كاري شده آراسته بوده و ملات سنگ‌ها از سرب است كه مانع شكستن آن‌ها در اثر انبساط و انقباض مي‌شود.
در اصلي كاخ از سمت شمال غربي به سوي كوه‌هاي مرتفع البرز باز مي‌شود. اين كاخ بر تپه‌اي بلند قرار گرفته و چشم انداز آن از سمت جنوب، شهر تهران است. مساحت زيربناي كاخ در دو طبقه 1203 متر مربع است. زيرزمين كاخ در سال 1350 در زمان محمدرضا بازسازي شد.
كاخ موزه سبز، داراي گچ بري‌ها و آيينه كاري‌هاي زيبايي بوده و تذهيب ديوارها اثر استاد “حسين طاهرزاده بهزاد“ و خاتم كاري‌ها، حاصل كار گروهي كارگاه استاد “صنيع خاتم“ است. ساختمان كاخ از دو طبقه تشكيل شده كه طبقه اول شامل: پله ورودي، تالار آينه، ناهار خوري، اتاق كار، اتاق پذيرايي و اتاق خواب است.
طبقه ديگر زيرزمين كاخ نيز شامل: سالن پذيرايي، دو اتاق خواب با سرويس و سالن ناهار خوري است.
يكي از زيباترين قسمت‌هاي اين كاخ تالار آينه است كه با قالي هفتاد متري كار “عبدالمحمد عمواوغلي“ مشهد مفروش شده و تاريخ بافت آن به زمان رضاخان مي‌رسد.
دستگيره درها از برنز مطلا بوده و ديوارها و سقف تالار، آيينه كاري، و روي آيينه‌ها با گل‌هايي از گچ تزيين شده است؛ در بالاي تالار آيينه يك دست مبل گوبلن قرار دارد كه مربوط به دوره قاجار و از بيوتات سلطنتي بوده و ميز وسط آن متعلق به قرن 18 فرانسه است. پرده‌اي نقره فام با چوب پرده منبت كاري شده پنجره تالار را پوشانده است.
از ديگر وسايل اين كاخ كه اغلب از كشورهاي اروپايي خريداري شده، مي‌توان به چلچراغ‌ها، تابلوهاي نقاشي، مجسمه‌ها، مبل‌هاي دوره لويي شانزدهم و دو ميز كنسول مربوط به دوره ناپلئون، ساعت، شمعدان، گلدان‌هاي برنزي، اشيا كريستال و پيانو اشاره كرد.

+   علی مومن‌ لو ; ٢:٢۸ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٤/٩/۱٥

design by macromediax ; Powered by PersianBlog.ir