ايران‌مهر

دلتنگي هاي ني رها شده از نيستان

به بهانه سفر اصحاب رسانه به کاشان

به بهانه سفر اصحاب رسانه به کاشان

پايتخت‌ گل‌و‌گلاب ميزبان گردشگران كويري مي‌شود

بربلنداي شن‌هاي رواني كه دراينجا بوميان آن را كوير مرنجاب مي‌نامند، نشسته‌ام و با پاهاي فرورفته در نرم‌ترين ماسه‌هاي جهان زيرآفتاب سوزان كوير به جدال انسان و طبيعت مي‌نگرم. گرما و سوزش آفتاب مجال پلك‌زدن به هيچ يك از ما 50 خبرنگاري كه به ميزباني صندوق احيا و بهره‌برداري از بناهاي تاريخي براي ديدار از پروژه‌‌هاي  پرديسان آمده‌ايم را نمي‌دهد. با هر وزش و نسيم‌ملايمي كه مي‌وزد بخشي از شن‌ها و ماسه‌ها جابه‌جا مي‌شوند. زمين زير پايمان آن چنان لغزنده است كه برخي خبرنگاران حتي كفش‌هاي خود را از پا درآورده‌اند. اغراق نكنم اينجا زيباترين اكوسيستم كويري است كه سازگاري انسان با آن جلوه های  بي‌نظيري از سازه‌هاي طبيعي و اكوتوريستي را پديد آورده است .

سفر به وادی شن های روان

 کویر، در نگاه اول به تعبیر خاتمی تجلی خشونت، خشکی، بی آبی و پژمردگی است. پهنه گسترده ای که ریگزارهای بی‌حد و مرز آن، زندگی را در کام خود فرو می برد. از آسمان کویر، باران آفتاب می بارد و از متن آن طوفانهای سهمگین شن بر می خیزد. اما کویر را من مظهر زندگی، تلاش، صبوری و سازندگی می دانم که نومیدی در دل دریایی مردان و زنانش غرق و هضم می شود و از ناممکن ها امکان شگفت انگیز زندگی پویا برمی خیزد. مبارزه آرام با طبیعت سخت و خشن و ناآرام، مردان و زنان کویری را چنان پرورده که لحظه‌ای از زندگیشان تهی از آفرینندگی و امیدآفرینی نیست. روز کویر سوزان است، از آتش آفتاب در تابستان و سرمای استخوان سوز در زمستان. روز بی سایه و آتش زای کویر اما شبی را در پی دارد که همه لطافتها و زیبایی ها را درخود جای داده است. وقتی شب، حجاب خورشید از چهره بر می دارد، آسمان را در همسایگی خود می بینی! چه می گویم؟ در شب کویر، زمین و آسمان یکی می شوند. آسمان به زلالی و شفافی دریای آب شیرین است که فقط در وهم تو وجود دارد و ستارگان به تو نزدیکند، آنقدر که با دستانت می توانی آنها را صید کنی. شب کویر با زبان ستاره با تو شاعرانه ترین گفتگوها را دارد و چنان جانت را از امید و زیبایی پر می کند که سختی و سوز روز کویر نیز راحت و دلپذیر می شود وحال کویرمرنجاب با همه آنچه که در بالا به آن اشارت رفت روبرویم قرار گرفته است. چنان غرق در جلوه و شكوه آفرينش‌ الهی گشته‌ايم كه حتي فرورفتن اتوبوس‌ حامل خبرنگاران در شن‌هاي روان نمي‌تواند ذره‌اي خاطره تلخ در اذهان هيچ يك از ما برجاي بگذارد.

کاروانسرایی برای دلسوختگان حرم رضوی

 كمي آن سوتر و آن سوي افق كه به نظر مي‌رسد پايان آن سرآغاز گشايشی وصف‌ناپذير از انسان‌ها و روحیات كويري باشد، كاروانسراي مرنجاب كه اينك به همت صندوق احيا در حال مرمت و تبديل به كاربري گردشگري است با وصف‌ناپذيرترين معماري ايراني در دل كوير خودنمايي مي‌كند. مطالعات انجام شده حاكي از آن است كه با پايان عملیات احيای كاروانسراي مرنجاب، به بخشي از نيازهاي اقامتي و پذيرايي اين منطقه پاسخ داده خواهد شد. نخستين نكته‌اي كه مديرعامل صندوق احيا و بهره‌برداري از بناهاي تاريخي در خصوص كاروانسراها كه در گذشته معادل هتل‌ها و مراكز اقامتي امروز بوده‌اند. به آن اشاره دارد، ضرورت‌هاي جذب سرمايه‌‌گذاري و اتخاذ سياست‌هاي راهبردي و كاربردي براي جلب اعتماد سرمايه‌‌گذاران بخش‌خصوصي است. پرهيزگار مي‌گويد: مطالعات اوليه حاكي از آن است كه بخش زيادي از نيازهاي اقامتي, پذيرايي و حتي جاذبه‌هاي مكمل جهانگردان با تغيير كاربري بناهاي تاريخي كه توجيه اقتصادي و برگشت سرمايه دارند، برطرف مي‌شود و اين سياستي است كه با جديت از سوي صندوق دنبال مي‌شود.

از هرچهار سوي كاروانسرا كه به اطراف مي‌نگري , كوير مجال تفكر به هرچيزي جز كوير را از تو مي‌گيرد و حاشيه‌‌هايي كه در افسون كوير اكنون مسحور آن شده‌اي. ناگهان صدای راهنما این نجوا را از کاروانسروای مرنجاب  در گوشت طنین می اندازد:از آنجايي‌كه يكي از انشعاب‌هاي راه تاريخي ابريشم از طريق ري ـ كوير مركزي از آران‌وبيدگل ـ كاشان مي‌گذشت و به اصفهان و يزد مرتبط مي‌گرديد و گاهي نيز كاروان‌هاي تجاري و زوار مشهد‌مقدس دراين مسير مورد دستبرد راهزنام قرار مي‌گرفتند در سال 1012 هجری به دستور شاه‌عباس اول صفوي و به منظور استقرار مامورين محافظ اين راه و همچنين اطراق و اقامت كاروانيان و مسافرين و زوار خراسان در فاصله 50 كيلومتري شمال آران‌و بيدگل و در مجاورت درياچه نمك و در نقطه‌اي كه مرنجاب نام داشت. كاروانسراي مجهز و زيبايي با استفاده از آجر ساخته شد و براي تأمين آب مورد نياز مترددين از اين راه قناتي نيز در مجاورت كاروانسرا حفر گرديد كه هنوز هم داير مي‌باشد. اين كاروانسرا سالياني دراز مامن و اطراقگاه كاروان‌هاي بازرگاني و مسافرين زوار حضرت‌ امام‌رضا(ع) بود. لكن پس از انتخاب تهران به پايتختي در زمان قاجار‌ها و و احداث راه‌هاي جديدي بين تهران و قم و كاشان اين راه قديمي از رونق افتاد و كاروانسراي مرنجاب نيز متروكه و توسط  افراد محلي به دامداري مبدل شد, اما در سنوات اخير و به تناسب توسعه برنامه‌هاي گردشگري, كاروانسراي مرنجاب نيز توسط سازمان ميراث‌فرهنگي و گردشگري در طرح پرديسان قرار گيرد. كاروانسراي مرنجاب از لحاظ معماري, وضعيت طبيعت اطراف و چشم‌انداز بسيار زيبا و رويايي كه به كوير و به‌خصوص درياچه نمك دارد يكي از جاذبه‌هاي كم‌نظير گردشگري كشور است.

شاردن سياح فرانسوي كه در قرن 11به ايران سفر و از اين ناحيه ديدن كرده در سفرنامه خود ذكر نموده كه تنها در آران‌وبيدگل 900 باغ زيبا وجود داشته و 1000 كارگر ابريشم كار به فعاليت مشغولند که ماسفانه از منابع شاردن اکنون خبری در این منطقه نیست.

کویری که ما را مسحور کرد

پس از بازدید از کاروانسرا و شن های روان عازم می شویم. اما جاذبه های سر راه همچنان ناخوداگاه ما را به خود فرا می خواند. سر راه به چشمه آبی می رسیم که وجودش در این کویر چونان معجزه می ماند. یاران همه پیاده می شوند و آبی بر سر و رو می فشانند و شترانی را که مست آبند با سخاوتمندی طبیعت سیراب می کنند. از چشمه منسوب به امام‌رضا (ع) كه در دومتري آب‌گوارايي را به تشنگان و مسافران هديه مي‌كند تا بوته‌ها و مناظري كه فقط و فقط در كوير يا رويا مي‌توان به آن دست يافت، جلوه‌هاي بي‌بديلي از شكوه آفرينش الهی نهفته است كه فقط‌ و فقط مي‌توان آن را در كوير بازيابي كرد .  نمی دانم چرا کویر و رویایش رهایم نمی کند؟ آیا ما سحر طبیعت شده ایم؟ مرنحاب تنها جايي است كه مي‌توان تفكرات خود را در خصوص كوير جلا داد و دل به خنكاي وجود احساس نزديكي سپرد و اینک من و همكارانم  فرورفته در شن‌هاي روان در وصف‌ناپذيرترين شكل ممكن به اين احساس دست يافته‌ايم. سكوت محض همه‌جا را فرا گرفته است . هيچ‌كس حرفي نمي‌زند، چرا؟ نمي‌دانم قدر مسلم آنكه كسي دوست ندارد تا اين سكوت سرشار از ناگفته‌ها را بشكند . همه مبهوت و متحيريم كه دراين چهار ساعت راهي كه از پايتخت تا اينجا را طي كرده‌ايم ما را چه شده كه فلسفه كوير اينگونه مسحورمان كرده است. هيچ يك از ما را ياراي دل‌كندن از كوير نيست كه گم‌گشته خود را بازيافته‌ايم درجايي كه دوست داري دست‌ها را بالا بگيري و با فريادي‌هاي خود شكوه آفرينش‌ را به فرياد بگيري كه «فاينما تولوا فثم وجه‌الله» اتوبوس فرو رفته بر شن برجاي مي‌ماند وهمه عازم درياچه نمك مي‌شويم، جلوه‌اي اعجاب‌ برانگيز طبيعت يكي از پس از ديگري اينجا برايمان خودنمايي مي‌كنند.

کویری از نمک!

بومی ها می گویند كي از ديدني‌هاي استثنايي و منحصر‌به‌فرد طبيعي موجود در كشور عزيزمان, درياچه نمك است كه با وسعتي در حدود 2500 كيلومترمربع بين استان‌هاي اصفهان ـ سمنان ـ قم قرار گرفته است، لكن بهترين و آسان‌ترين مسير دسترسي و بهره‌برداري از آن , از طريق شهر آران‌و بيدگل ميسر مي‌باشد. به ويژه كه كاروانسراي تاريخي مرنجاب نيز به ‌عنوان يك اقامتگاه مناسب كويري در مجاورت آن قرار دارد. اين درياچه از قديم‌الايام جهت تأمين نمك طعام كه بدون فرآوري خاصي به‌سهولت از سطح درياچه برداشت مي‌شود مورد بهره‌برداري بوده است، لكن چند ضلع‌هاي خانه‌زنبوري متشكله در آن كه به‌صورت طبيعي و به سپيدي برف ديوارهاي آن تا ارتفاع 20 سانتيمتري از كريستال‌هاي نمك به‌وجود مي آيد، منظره‌اي جادويي و رويايي در پيش چشم بازديد‌كنندگان مجسم مي‌سازد و اين درياچه را به يكي از جاذبه‌هاي بديع و استثنايي طبيعي مبدل ساخته است. در بعضي از سال‌ها دراوايل پاييز, گروهي از فلامينگوهاي مهاجر نيز دراين درياچه اطراق مي‌نمايند و مناظري غيرقابل وصف به‌وجود مي‌آورند. با تنی چند از تصویربرداران و عکاسان عازم میدان کویری می شویم. هر جا را که می نگری سفید است و سفید و تو همچنان غرق در حیرت که خداند بهترین آفریدگار است.

کاشان شهر تاریخ و طبیعت

كاشان از شهرهاي استان اصفهان و در شمال اين استان واقع شده است. فاصله‌ي اين شهر تا تهران 230 كيلومتر، تا قم 95 كيلومتر و تا اصفهان 202 كيلومتر است. اين شهر با توجه به موقعيت خود و برخورداري از آثاري بي‌نظير در زمره  توريست‌پذيرترين شهرهاي ايران به شمار مي‌آيد. كاشان از لحاظ آب و هوايي، متنوع و در اكثر فصول و ايام سال براي سفر مناسب است. نواحي شمال و شرقي اين شهر را دشت كوير احاطه كرده ولي وجود آبادي‌ها و شهرهايي چون قمصر، قهرود، جوشقا، نياسر، برزك، كله، ارمك، رهق، ازناوه، اردهال، استرك و ده‌ها آبادي خوش آب و هواي ديگر در دامنه‌ها و ارتفاعات كركس با مناظر زيبا و طبيعي و آب و هواي ييلاقي و كوهستاني در انتظار مسافران و مهمانان شهر تاريخي كاشان است. اين شهر با قرار داشتن بر روي زنجيره بزرگ راههاي كشور و واقع بر سر راه اصلي ارتباطي شهرها و استانهاي شرقي، شمالي و غربي كشور با شهرها و استانهاي مركزي، جنوب و جنوب شرقي داراي موقعيت ممتازي است. کاشان در میان شهرهای برخور دار تز بافت تاریخی ارای موقعیت برجسته ای بوده و حفظ بناهای تاریخی در بافت شهری جلوه خاصی به این شهر بخشیده است.

خانه عامری ها هتل 5 ستاره می شود

يكي از قديمي‌ترين و وسيع‌ترين مجموعه‌هاي مسكوني كاشان, خانه عامري‌هاست كه قدمت آن به دوره زنديه بر مي‌گردد. در دوره قاجاريه توسط سهام‌السلطنه عامري بعداً بازسازي و توسعه يافت. مساحت عرصه اين مجموعه 7000 مترمربع بوده و مشتمل بر شش حياط مركزي به صورت بيروني ـ‌ اندروني و ميهمانخانه مي‌گردد كه تا ساليان اخير مورد استفاده و بهره‌برداري قرار داشته است. در سال‌هاي اخير از محل‌ پروژه موسوم به طرح پرديسان از طريق سازمان ميراث‌فرهنگي كشور نسبت به خريداري اين مجموعه به منظور تبديل آن به يك ميهمانسرا اقدام شده که با اتمام عملیات مرمت، این خانه قرار است تا از سوی صندوق احیا و بهره برداری از بناهای تاریخی به بخش خصوصی واگذار گردد.

خانه ای به نام طباطبایی ها

پس از دیدار از خانه عامری ها به بازدید خانه مشهور طباطبایی ها می رویم. اين خانه باشكوه در نزديكي خانه تاريخي بروجردي‌ و در جوار بقعه مبارك امامزاده سلطان‌ اميراحمد (ع) «از آثار هنري قرن دوازدهم» قرار دارد و به خاطر سنگ بناي اين خانه را شخصي به نام حاج سيد جعفر طباطبايي نطنزي بنا نهاده, به خانه طباطبايي موسوم و مشهور گرديده است. اين خانه در زميني به مساحت 4730 مترمربع احداث و در حدود سال 1250 هجری با مهارت و هنرمندي معمار معروف كاشاني استاد علي‌مريم  ساخته  شده است. در طرفين تالار بزرگ دو حياط خلوت و نورگيربه صورت قرينه احداث شده كه داراي تابلوهاي بديع نقاشي مي‌باشند و از نفايس آثار هنري اين ديار به شمار مي‌آيند . اسناد و قرائن نشان مي‌دهند كه هنرمند بزرگ و نقاش‌باشي دربار ناصر‌الدين‌شاه قاجار يعني ميرزا ابوالحسن غفاري كاشاني، ملقب به صنيع‌الملك با مالك خانه دوستي نزديك و خانوادگي داشته, لذا به احترام و دوستي وي با مرحوم طباطبايي در اجراي گچبري‌ها و ترسيم نقاشي‌هاي اين خانه نظارت داشته است و اين موضوع ارزش و اعتبار تزيينات خانه طباطبايي را بسيار افزايش مي‌دهد.

صنایع دستی کاشان

بدون شك هرگاه سخن از قالي، مخمل و گلاب به ميان مي‌آيد بلافاصله نام كاشان  درذهن‌‌ها تداعي مي‌شود, زيرا از قديم‌الايام تاكنون شهر تاريخي كاشان از مراكز عمده توليد و بافت قالي و انواع پارچه‌هاي ابريشمي مانند زربفت (زري) نقره بافت, مخمل, حرير, اطلس و ديبا بوده است. صنعت كاشي‌سازي حتي نام خود را از كاشان گرفته است. در اكثر مساجد كشور زيلوهاي بافت كاشان گسترده شده است. كاشان همواره يكي از معروف‌ترين شهرهاي كشور درزمينه صنايع‌دستي و هنرهاي سنتي بوده است. صنايع نساجي، كاشي‌سازي، مسگري ظروف بدل چيني، سفال و سراميك و نگارگري اين شهر معروفيت جهاني دارد . درحال حاضر نيز كارگاه‌هاي سنتي شعربافي، قالي‌بافي، زيلوبافي، مخمل‌بافي، زري‌بافي، سفالگري در كاشان فعال و  مورد بازديد گردشگران داخلي و خارجي قرار دارند. قالي‌هاي نفيس و پارچه‌هاي ظريف زري و مخمل و حري بافت كاشان، كاشي‌هاي زرين نام و ظروف مسي‌ كنده‌كاري ساخت كاشان زينت‌بخش موزه‌هاي بزرگ جهان مي‌باشند. براي آشنايي با وضعيت صنايع‌دستي به بازديد يكي از كارگاه‌هاي صنايع‌دستي كه يكي از خانه‌هاي تاريخي واقع شده مي‌رويم. دراين كارگاه زري‌بافي، ابريشم‌بافي، گليم‌بافي و انواع بافتني‌هاي ‌داري به چشم مي‌خورد. در كمال تعجب يكي از استادكاران مي‌گويد كه او آخرين بازمانده و استادكار ابریشم بافی بوده که تاكنون هيچ شاگردي براي تداوم حايت اين رشته پيدا نكرده است . صداي فلاش دوربين كماكان در فضاي کارگاه می پیچد و  من همچنان دراين انديشه‌ام كه آخرين‌هاي صنايع‌دستي , نقالي, مداحي, نگارگري يكي‌يكي رخت خود را مي‌بندند بدون آنكه ...

بازديد از كاشان در اواخر خرداد ماه سال جاري براي همه ما سفری به يادماندني شد . خاطره‌اي پويا و ماندگار با دل‌هايي به جاي مانده در پايتخت گل‌و گلاب جهان كه در وصف آن همين بس كه خانه خدا سالانه با گلاب ناب كاشان شست‌وشو داده مي‌شود و کویر که ناخواسته مسحورمان کرد. آیا کویر باز هم ما را فرا می خواند؟

+   علی مومن‌ لو ; ٤:٢٠ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٦/۳/۳٠

design by macromediax ; Powered by PersianBlog.ir