ايران‌مهر

دلتنگي هاي ني رها شده از نيستان

 

زمان مناسب برای توسعه اگروتوريسم در ايران فرا رسيده است

صنعت گردشگري با درآمد سالانه نزديك شده به ۱۰۰۰ هزار ميليارد دلار در جهان، از صنايع پاكي است كه به خوبي با صنايعي نظير نفت، خودروسازي و ... رقابت مي‌كند. كشورهاي داراي جاذبه‌هاي گردشگري به لحاظ جلوه‌هاي طبيعي، فرهنگ و تمدن كهن و آثار باستاني و مذهبي، استعداد و توانمندي به سزايي در جذب جهانگردان دارند كه سرمايه‌گذاري مناسب در بخش‌هاي نرم‌افراري و سخت‌افزاري اين صنعت و حفظ جايگاه امنيتي خود در جهان مي‌توانند سالانه ميلياردها دلار از اين صنعت حافظ محيط زيست كسب درآمد كنند.
 ايران كشوري است چهارفصل كه برخوردار از جاذبه‌هاي سرشار تاريخي، طبيعي، باستاني، ورزشي و... بوده و برنامه‌ريزي اصولي گردشگري در هر يك از اين حوزه‌ها، قادر است تا تحولي در صنعت گردشگري كشور ايجاد كند.
ايران به دليل پيشينه تاريخي و تكاپوي مستمر اجتماعي و فرهنگي، ديدني‌هاي متنوعي دارد كه بازديد از آن‌ها مي‌تواند حس كنجكاوي و زيبايي شناسي گردشگران و جهانگردان را ارضا كرده و ستايش آن‌ها را برانگيزد. لذا، هر مسافري با هر انگيزه‌اي كه به ايران سفر كند، مي‌تواند مطابق اهداف و ذوق و برنامه خود در ايران، ديدني‌هاي موردنظر خود را بيابد.
در اين ميان اقدامات بنياديني از سوي كشورهاي برخوردار از جاذبه‌هاي گردشگري در حوزه آثار تاريخي، ميراث طبيعي، تمدني، تفريحي، كشاورزي و معماري و .. براي جذب گردشگران بيشتر آغاز شده است.
وجود بيش از يك ميليون اثر و بناي تاريخي كه در نوع خود غرورآفرين به نظر مي‌رسد، اما در عمل باعث شده تا سياست‌گزاران جهانگردي با توجه به اين پتانسيل، گونه‌هاي ديگر توريسم را كه اتفاقا از توان بسيار بالا و بي‌نظيري در سطح خاورميانه براي جذب جهانگردان برخوردارند به گونه فراموشي بسپارند.
طبيعت شگفت انگيز دشت‌هاي بكر، كوير‌ها، كوه‌ها، اكوتوريسم و اگروتوريسم (توريسم كشاورزي) از مهم‌ترين عوامل جذب گردشگران به ايران و استان‌هايي چون قم به شمار مي‌روند كه طبق ارزيابي‌ها بر روي اين جاذبه‌ها تاكنون برنامه‌هاي اصولي انجام نشده است.
چندي پيش مشاور طرح جامع گردشگري قم در اين باره گفته است: اگر چه ويژگي‌هاي مذهبي و فرهنگي قم، مهم‌ترين عامل جذب گردشگران به اين استان به شمار مي‌آيند، اما اكو‌توريسم و اگروتوريسم - گردشگري كشاورزي - دو ويژگي ديگر اين استان هستند كه در تهيه طرح جامع گردشگري مورد توجه قرار گرفته‌اند.
به گفته شقيق: وجود منطقه پلنگ دره، پارك ملي كوير، درياچه نمك، حوض سلطان، قمرود و برخي آثار تاريخي در كوير قم از مهم‌ترين عواملي است كه گردشگري در طبيعت قم را فراهم ساخته و تاكنون به آن توجهي نشده است. باغ‌ها و به ويژه گلخانه‌ها كه در سال‌هاي اخير رشد چشمگير داشته‌اند؛ نيز گردشگري كشاورزي را ممكن مي‌سازند. اين عوامل در كنار وجود مناطق كوهستاني، در جذب گردشگران بسيار موثر هستند.
اكنون بهره‌برداري از توريسم نوپاي كشاورزي وارد فاز جديدي از فعاليت‌هاي خود شده است، به گونه‌اي كه در كشوري مثل هلندهر ساله شاهد برگزاري نمايشگاه گل «كيوكن هوف» هستيم. اين نمايشگاه بسيار زيبا به صورت فصلي در ماه‌هاي مارس آوريل و مي در شهر ليز كه در حومه شهر ليدن هلند قرار دارد برگزار مي‌شود و گردشگران و علاقمندان زيادي را جذب اين كشور مي‌كند.
ايران هم توان توليد گل و محصولات كشاورزي را در اراك و مشهد و ديگر مناطق كشورمان در سطح بالايي داشته و مي‌تواند در اين راستا جشنواره‌هايي را براي معرفي اين پتانسيل برگزار كند.
از اين گذشته توريسم كشاورزي مي‌تواند به توريسم سبز كمك شاياني كند. كمااينكه اكنون از هر دو حوزه به عنوان عاملي موثر براي توسعه اكوتوريسم ياد مي‌شود.
مفهوم توريسم سبز در چند دهه اخير و پس از طرح شدن مقوله‌اي به نام بهره‌وري سبز از سوي سازمان بهره‌وري آسيايي APO به شدت مورد توجه و استقبال دست‌اندركاران گردشگري در سراسر جهان قرار گرفته است.
بهره‌وري سبز Green projuetirity راهبري پويا جهت هماهنگ‌سازي رشد اقتصادي و حفظ محيط زيست براي توسعه پايدار است كه مفهوم كلي عملكرد بيشتر با داشته‌هاي كمتر را ميسر مي‌سازد.
خسروايرانپور، عضور شوراي عالي ميراث فرهنگي و گردشگري در خصوص موضوع بهره‌وري سبز و ارتباط آن با صنعت گردشگري به ايسنا مي‌گويد: اين مفهوم سه هدف اوليه استفاده بهينه از منابع، حفظ محيط زيست و فقرزدايي را دنبال مي‌كند و از اين لحاظ مورد استفاده تمامي توليدكنندگان، خدمات دهندگان، كشاورزان و تشكل‌هاي مختلف قرار مي‌گيرد، بنابراين كاربرد اين مفهوم در صنعت گردشگري از همه ابعاد توليدي، خدمات و تشكل‌هاي دخيل در آن بسيار مرتبط و ضروريست.
ايرانپور معتقد است: با توجه به اهميت فوق العاده اكوتوريسم و توريسم‌هاي طبيعت گرد در سراسر جهان استفاده از مفهوم بهره‌وري سبز در صنعت كشاورزي از يك سو موجب شناخت توريسم ذي‌نفع براي محيط زيست و همچنين به‌كارگيري موثر محيط زيست در بهبود صنعت توريسم مي‌شود، از سوي ديگر تمامي اهداف مديريت زيست محيطي مفهوم بهره‌وري سبز در كليه خدمات و توليدات گردشگري موجب رشد و توسعه آن مي‌شود چرا كه مثلا استفاده از تجارت سيستم مديريت زيست محيطي در بهره‌وري هتل‌هاو ايجاد فضاي سبز براي گردشگران در واقع استفاده از همين مفهوم بهره‌وري سبز است.
چهارفصل بودن ايران و مستعد بودن كليه مناطق براي توليد محصولات كشاورزي عامل موثري است كه مي‌تواند توريسم كشاورزي ايران را توسعه دهد، به ويژه آنكه اقتصاد استان‌هايي چون گيلان و اردبيل بر پايه منابع به دست آمده از توريسم و كشاورزي قرار گرفته است .
به اين ترتيب جا دارد تا مسئولان‌ كشوري‌ و استاني‌ توجه‌ ويژه‌اي‌ را به‌ اقتصاد پايه‌اي‌ اين استان‌ها كه از صنعت‌ كشاورزي‌ و توريسم‌ تشكيل شده مبذول‌ داشته و محور برنامه‌هاي توسعه و بيمه‌اي را براي توسعه اين دو بخش سوق دهند.
بي‌ترديد، سرمايه‌گذاري‌ بيمه‌اي‌ در بخش‌ صنعت‌ كشاورزي‌ و توريسم‌، علاوه‌ بر شكوفا شدن‌ اقتصاد در اين‌سامان‌ جلوي‌ مهاجرت‌هاي‌ بي‌رويه‌ گرفته‌ شده‌ و اميد به‌ زندگي ‌و ادامه‌ حيات‌ دوچندان‌ خواهد شد كه متاسفانه تحقيقات انجام شده خلاف چنين رويه‌اي را نشان مي‌دهند.
به هر حال اكنون بهار و متعاقب آن تابستان فرا رسيده و برداشت‌هاي محصولات كشاورزي در استان‌های غربي و شمالي كشور آغاز خواهد شد. برداشت خرما، گندم، جو، انگور و گردو و ديگر مزارع سرسبز در زمره اين امر به شمار مي‌آيند كه در نوع خود براي اكوتوريست‌ها جاذبه‌اي ماندگار خواهند بود.
اين در حالی است که با تاسف  نبود تورهاي تخصصي براي معرفي اكوتوريسم و توان روستايي باعث شده تا اين حوزه‌ها همچنان روند فراموشی خود را  طی کنند. كمااين كه اكنون دفاتر مسافرتي ترجيح مي‌دهند كه بيشتر در حوزه جهانگردي كار كنند تا ايرانگردي! از همين رو مي‌بينيم كه بخش عمده‌اي از تبليغات اين دفاتر به سوي بازاريابي و جذب مسافران براي كشورهاي خارجي سوق داده شده است!
اين در حاليست كه مطالعات نشان مي‌دهد كه برنامه‌ريزي جهت جذب توريسم در مناطق اكوتوريستي و دره‌هاي خوش آب و هوا نظير اخلمد در دراز مدت شيوهء مناسبي براي ايجاد درآمد براي روستائيان است.
در بسياري از كشورهاي برخوردار از اكوتوريسم پيشرفته نيز، گردشگري روستايي با اهداف و سياست‌هاي كشاورزي در ارتباط است و غالباً به عنوان ابزاري براي حمايت از محيط زيست و فرهنگ روستايي در نظر گرفته مي‌شود. از همين رو ارتباط تنگاتنگي ميان سازمان‌هاي كشاورزي و گردشگري در اين كشورها به چشم مي‌خورد.
گردشگري كشاورزي در ذات خود از اهميت مضاعفي براي توسعه توريسم روستايي و معرفي جاذبه‌هاي اين بخش برخوردار است؛ چون كليه فرآورده‌هاي توريسم را اعم از محيط زيست زراعي، محصولات زراعي يا اقامت‌هايي كه در مناطق كشاورزي صورت مي‌پذيرد را در بر مي‌گيرد.
به بيان ديگر گردشگري كشاورزي، نوعي از گردشگري است كه به كشاورزي و زمين زراعي مربوط مي‌شود كه اين اماكن بيشتر در روستاها و نقاط بكر و كوهستاني ايران كه عموما از چشم‌اندازهاي زيبايي نيز برخوردارند، واقع شده است.
اين روستاها و مناطق كشاورزي جداي از چشم‌اندازهاي زيباي خود، برخوردار از پاره‌فرهنگ‌هايي نيز هستند كه جهانگرد امروزي آنها را در جوامع بدوي و قاره‌هاي ديگر جستجو مي‌كند. البته منظور از اين پاره فرهنگ‌ها نه آداب به جاي مانده در قبايل آفريقا، بلكه يادگار نياكان و باورهاي اجتماعي ايرانيان به ذات تقدس در محصولاتي چون گندم است.
لذا شاهد آنيم كه در برخي استان‌ها چون همدان و خراسان جشن خرمن برگزار مي‌شود. آئين مراسم اين جشن همه ساله در بين كشاورزان روستايي خراسان در زمان برداشت محصول گندم برگزار مي‌شود. مراسم فوق بيشتر در گناباد، فردوس و كاشمر به اجرا در مي‌آيد.
در اين جشن تعدادي از ساقه‌هاي گندم به گرد هم پيچيده مي‌شوند و به صورت يك‌دسته در مي‌آيند و خوشه‌ها به حالت تعظيم رو به قبله قرار مي‌گيرند.
كشاورزان هنگام درو متوجه اين حالت كه اصطلاحا «خوجه خدر» و «خوجه خضر» مشهور است، مي‌شوند و آن را نشانه بركت محصولشان بر مي‌شمرند و به شكرانه اين نعمت خداداي، گوسفندي ذبح و گوشت آن را بين مستمندان تقسيم مي‌كنند. كشاورزان آن قسمت از زمين را كه «خواجه خضر» دارد تا پايان دور نگه مي‌دارند،‌ سپس گوسفندي را چندين بار گرد آن مي‌گردانند و در آن حين، ملاي روستا اشعاري در مدح و ستايش خداوند مي‌خواند. خون قرباني را روي خوشه‌ها ريخته و در پايان خوجه خضر را درو مي‌كنند و پس از گرداندن به دور خرمن بر بالاي خرمن انداخته مي‌شود.
طبيعي است كه برگزاري تورهاي كشاورزي و روستايي مي‌تواند به معرفي بخش عظيمي از توان توريسم كشاورزي و روستايي كشور كمك كد.
اكنون تابستان فرا رسيده و وقت آن است كه دست‌اندركاران و برنامه‌ريزان كشاورزي و گردشگري با ارتباط‌گيري و ارايه برنامه‌اي هدفمند و مناسب اگروتوريسم ايران را دريابند.
در اين ميان اگر نمونه قابل تاملي وجود داشته باشد، برگزاري جشنواره گل و گلاب در كاشان است كه طي سال‌هاي گذشته، توريسم كاشان را با تحولاتي روبرو ساخته است.
چند سال پبش ستاد توسعه گردشگري كاشان كه هماهنگ‌كننده ارگان‌هاي مرتبط با گردشگري در كاشان مي‌باشد، به منظور توسعه سياحتي كاشان جشني را با عنوان گلاب گيران در اين شهرستان راه‌اندازي كرد.
كاشان كه با برخورداري از شهرهايي چون نياسر و قمصر از مهمترين مناطق گلاب‌خيز جهان به شمار مي‌آيد، با اين جشنواره توانست شمار زيادي از گردشگران خارجي را به اين شهرستان جلب كند كه همين عامل باعث شد تا دست‌اندكاران جشنواره اين جشن را هر سال باشكوهتر از گذشته برگزار كنند.
اگر برگزاري جشنواره گل و گلاب كاشان مي‌تواند منشاء تحولات گردشگري در اين شهرستان بشود، پس بايد پذيرفت كه توسعه توريسم كشاورزي در اشل بزرگتر آن يعني «ايران» مي‌تواند هم براي توريسم و هم كشاورزي كشور دست آوردهاي مثبت و ارزشمندي را در پي داشته باشد.

+   علی مومن‌ لو ; ۱٠:۳٩ ‎ق.ظ ; ۱۳۸٤/۱٢/٢۱

design by macromediax ; Powered by PersianBlog.ir